الآخوند الخراساني ( مترجم وشارح : جميشد سميعى )

65

كفاية الأصول ( فارسى )

به عبارت ديگر : اگر مرادتان اين باشد كه خصوصيت متوهّمه باعث شود كه معناى حرف در ذهن خاص شود و نه در خارج ، از شما مىپرسيم كه : 1 - مرادتان از خصوصيت و جزئيت ذهنيّه چيست ؟ 2 - جزئيت ذهنيّه چگونه حاصل مىشود ؟ 3 - تكثر و تعدّد ذهنى چگونه است ؟ 4 - منشا اين خصوصيّت كجاست ؟ * رأى و نظر خود آخوند در پاسخ به سؤالات فوق چيست ؟ 1 - مراد از خصوصيت و جزئيت ذهنيه در ما نحن فيه ، همان تصوّر و لحاظ ذهنى است . 2 - و مراد از اينكه معنا جزئى ذهنى است اينست كه : معناى كلمهء ( من ) ابتدائيت مورد لحاظ و معناى كلمهء ( فى ) ظرفيّت متصوّره است و . . . 3 - لحاظ مذكور به علت توجه ذهن حاصل مىشود . 4 - هربار كه توجه ذهن تجديد شود ، تصوّر لحاظ و وجود ذهنى جديدى بوجود مىآيد . 5 - هر لحاظى در ذهن غير از لحاظ ديگر است . 6 - ملحوظات ذهنيّه مثل وجود است خارجيّه متعدّد و متباين‌اند . 7 - منشا خصوصيت مذكور يعنى : آوردن لحاظ و تصوّر در معناى موضوع له و يا مستعمل فيه عبارتست از تعريف نحويها از اسم و حرف . و لذا نحويين در تعريف اسم گفته‌اند : الاسم ما دلّ على معنى فى نفسه و لا يكون المعنى اسميّا الّا اذا لوحظ مستقلا . و در تعريف حرف گفته‌اند : الحرف ما دلّ على معنى فى غيره و لا يكون المعنى حرفيّا الّا اذا لوحظ حالة و آلة لغيره و من خصوصيّاته القائمة به . يعنى : معناى حرفى ، معناى حرفى نمىباشد ، مگر به عنوان حالتى و آلتى براى غير لحاظ شود . فى المثل : كلمهء ( فى ) بيانگر ظرفيت ( خانه ) است براى زيد و ( من ) كه مبيّن ابتداء سير و حركت است . بنابراين : لحاظ را از اين تعبير نحوى گرفته‌اند .